หมวดหมู่
พืชผัก
ความเป็นมา/แหล่งกำเนิด
ภาพจาก : https://link.psu.th/bfjSvz
นักวิจัยจากมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ได้สร้างปรากฏการณ์ที่น่าตื่นเต้น และภาคภูมิใจด้วยการค้นพบพืชพันธุ์ใหม่ของโลกที่ไม่เคยมีการบันทึกมาก่อน ดอกข้าวซอยเป็นพืชในวงศ์กระดังงา (Annonaceae) ซึ่งพบในพื้นที่ป่าธรรมชาติของจังหวัดนราธิวาส ความพิเศษของดอกข้าวซอยอยู่ที่กลีบดอกสีเหลืองสวยงามและรูปทรงที่ยาว และเรียว เหมือนเส้นข้าวซอย อาหารท้องถิ่นที่มีชื่อเสียงในภาคเหนือของไทย นักวิจัยจึงนำชื่อ “ข้าวซอย” ซึ่งเป็นอาหารขึ้นชื่อที่ได้รับการยอมรับระดับโลกมาเป็นชื่อของดอกไม้พันธุ์ใหม่นี้
ดอกข้าวซอยถือเป็นพืชที่น่าสนใจอย่างยิ่ง เนื่องจากไม่เพียงแค่มีความงามในแบบธรรมชาติที่ยากจะหาดอกไม้ชนิดใดเหมือน กลิ่นหอมอันเป็นเอกลักษณ์ของดอกไม้ชนิดนี้ยังเป็นจุดเด่นที่ดึงดูดให้ผู้ที่ได้สัมผัสรู้สึกถึงเสน่ห์ของธรรมชาติที่ลงตัว กลิ่นหอมของดอกไม้เป็นสิ่งที่ทำให้ผู้คนหลงใหลและรู้สึกผ่อนคลาย ซึ่งแตกต่างจากดอกกระดังงาทั่วไปที่เราอาจเคยเห็นหรือได้กลิ่น การค้นพบดอกข้าวซอยเป็นผลจากความทุ่มเทของนักวิจัยทีม Damth. และ Chaowasku ที่ได้เดินทางไปสำรวจและศึกษาพื้นที่ป่าธรรมชาติในจังหวัดนราธิวาส ซึ่งเต็มไปด้วยความหลากหลายทางชีวภาพ การพบดอกข้าวซอยเป็นสิ่งที่สะท้อนให้เห็นถึงความอุดมสมบูรณ์ของป่าธรรมชาติในพื้นที่นั้น และยังเป็นอีกหนึ่งในสัญลักษณ์ที่แสดงถึงความมหัศจรรย์ของพันธุ์ไม้ไทย การค้นพบพืชพันธุ์ใหม่ที่ยังไม่มีในบันทึกนี้ยิ่งตอกย้ำให้เห็นถึงความหลากหลายและความงามของพืชพรรณไทยที่อาจยังคงรอการค้นพบอยู่อีกมากมาย ดอกข้าวซอยมีลักษณะทางกายภาพที่โดดเด่นที่แตกต่างจากพืชชนิดอื่น ๆ ในวงศ์กระดังงา ดอกมีสีเหลืองอ่อนจนถึงเหลืองเข้มและมีกลีบเรียวยาว รูปลักษณ์นี้เป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัวที่ไม่เคยเห็นในพืชชนิดใด ซึ่งคล้ายคลึงกับเส้นข้าวซอยที่เป็นเมนูอาหารภาคเหนือ ความสวยงามและความหอมที่เป็นธรรมชาติของดอกไม้ชนิดนี้สามารถดึงดูดความสนใจจากทั้งนักวิจัยและผู้ที่รักธรรมชาติทั่วโลก
ดอกข้าวซอยยังมีคุณสมบัติที่น่าสนใจในแง่ของกลิ่นหอม กลิ่นหอมนี้เกิดจากสารเคมีธรรมชาติในดอกไม้ ที่อาจสามารถนำไปใช้ในผลิตภัณฑ์น้ำหอมหรือการบำบัดด้วยกลิ่น ซึ่งการค้นคว้าวิจัยเพิ่มเติมเกี่ยวกับองค์ประกอบเคมีของดอกข้าวซอยอาจนำไปสู่การค้นพบแนวทางใหม่ ๆ ในการใช้งานพืชชนิดนี้ทั้งในด้านการแพทย์และอุตสาหกรรมความงาม การค้นพบดอกข้าวซอยไม่เพียงแค่เป็นความสำเร็จในด้านพฤกษศาสตร์เท่านั้น แต่ยังเป็นการยืนยันให้เห็นถึงศักยภาพของประเทศไทยในการอนุรักษ์และสำรวจพันธุ์พืชที่มีอยู่ในธรรมชาติ การค้นพบนี้ช่วยส่งเสริมให้วงการวิจัยไทยก้าวสู่ระดับสากล และเป็นโอกาสในการนำเสนอชื่อเสียงของประเทศให้คนทั่วโลกได้รู้จักมากขึ้น การค้นพบพืชชนิดใหม่ในไทยยังเปิดโอกาสให้มีการศึกษาและวิจัยเพิ่มเติมในด้านชีววิทยาและอนุรักษ์สิ่งแวดล้อมดอกข้าวซอยเป็นตัวอย่างที่ดีของการค้นพบที่แสดงให้เห็นถึงความสำคัญของการสำรวจและการค้นคว้าในพื้นที่ป่าที่ไม่เคยมีการบันทึกมาก่อน และยังเป็นการสะท้อนให้เห็นถึงความงดงามและความหลากหลายทางชีวภาพของพื้นที่ป่าธรรมชาติในประเทศไทย การค้นพบนี้ถือเป็นอีกก้าวสำคัญที่จะทำให้ประเทศไทยได้รับการยอมรับในวงการวิจัยระดับสากล
ดอกข้าวซอยมีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Drepananthus khaosoi Damth. & Chaowasku ได้รับการตั้งชื่อไทยว่า “ดอกข้าวซอย” และใช้คำระบุชนิดว่า "khaosoi" เพื่อสื่อถึงลักษณะกลีบดอกที่ยาวและสีเหลืองเหมือนเส้นข้าวซอยอาหารท้องถิ่นภาคเหนือ มีลักษณะทางพฤกษศาสตร์คือเป็นไม้ต้นขนาดกลาง สูงประมาณ ๑๕ เมตร ดอกมีลักษณะยาว เรียว มีสีเหลือง และมีกลิ่นหอมแรงมาก ค้นพบโดย รศ. ดร. ธนวัฒน์ เชาวสกู ดร. อานิสรา ดำทองดี ดร. ฉัตรธิดา วิยา และนายอับดุลรอแม บากา บริเวณสวนยางพาราและสวนผลไม้ในจังหวัดนราธิวาส ปัจจุบันเป็นพืชที่หายากและอยู่ในสภาวะใกล้สูญพันธุ์อย่างยิ่ง (Critically Endangered) และเป็นพืชพันธุ์ไม้ต้นขนาดกลาง ที่ใกล้สูญพันธุ์ไปจากประเทศไทยอย่างยิ่ง พบในปัจจุบันน่าจะไม่เกิน ๑๐ ต้น ได้รับฉายาว่าเป็นกระดังงาดอกหอมชนิดใหม่
จุดเริ่มต้นของการค้นพบพืชพันธุ์ใหม่นี้จากข้อมูลเมื่อวันที่ ๒๔ ต.ค. ๒๕๖๗ สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัย และนวัตกรรม (สกสว.) และกองทุนส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (กองทุน ววน.) สนับสนุนคณะนักวิจัยที่ได้รับทุนวิจัยจากกองทุนส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (กองทุน ววน.) เพื่อดำเนินโครงการวิจัยเรื่องอนุกรมวิธานและวิวัฒนาการชาติพันธุ์ของพรรณไม้วงศ์กระดังงา (Annocaceae) ในประเทศไทยที่หายากและยังไม่เป็นที่รู้จัก เพื่อการอนุรักษ์และการใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืน โดยจากการวิจัยพบข่าวดีคือพืชชนิดใหม่ของโลกในวงศ์กระดังงาจากจังหวัดนราธิวาส ซึ่งมีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Drepananthus khaosoi Damth. & Chaowasku และคณะผู้วิจัยได้ตั้งคำระบุชนิดว่า “khaosoi” และตั้งชื่อไทยว่า “ดอกข้าวซอย” เนื่องจากกลีบดอกมีความเรียวยาวและมีสีเหลืองเหมือนเส้นข้าวซอย โดยข้าวซอยเป็นอาหารพื้นเมืองทางภาคเหนือของประเทศไทยมีรสชาติเป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัว และยังได้รับการจัดอันดับให้เป็นหนึ่งในซุปที่ดีที่สุดของโลกอีกด้วยสำหรับคณะผู้วิจัยที่ค้นพบพืชชนิดใหม่ของโลกในวงศ์กระดังงาจากจังหวัดนราธิวาส มีชื่อวิทยาศาสตร์ว่า Drepananthus khaosoi Damth. & Chaowasku ได้รับการตีพิมพ์ในวารสารวิชาการระดับนานาชาติ Anales del Jardín Botánico de Madrid ปีที่ ๘๑ ฉบับที่ ๑ หมายเลขบทความ e๑๔๔ เมื่อวันที่ ๒๒ ตุลาคม พ.ศ. ๒๕๖๗ นำโดย รองศาสตราจารย์ ดร.ธนวัฒน์ เชาวสกู สังกัดภาควิชาชีววิทยา คณะวิทยาศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ และ ดร.อานิสรา ดำทองดี นักวิจัยหลังปริญญาเอก พร้อมทั้ง ดร.ฉัตรธิดา วิยา นักวิชาการ สังกัดองค์การสวนพฤกษศาสตร์ นายอับดุลรอแม บากา นักวิจัยอิสระ และนักวิจัยอีกหลายท่าน โดยคณะนักวิจัยได้ตั้งคำระบุชนิด “khaosoi” และชื่อไทย “ดอกข้าวซอย” ให้กับพืชชนิดนี้ เนื่องจากกลีบดอกมีความเรียวยาวและมีสีเหลืองเหมือนเส้นข้าวซอย โดยข้าวซอยเป็นอาหารพื้นเมืองทางภาคเหนือของประเทศไทย มีรสชาติเป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัว และยังได้รับการจัดอันดับให้เป็นหนึ่งในซุปที่ดีที่สุดของโลก ทั้งนี้ งานวิจัยนี้เป็นส่วนหนึ่งของโครงการวิจัยเรื่อง “อนุกรมวิธานและวิวัฒนาการชาติพันธุ์ของพรรณไม้วงศ์กระดังงา (Annocaceae) ในประเทศไทยที่หายากและยังไม่เป็นที่รู้จัก เพื่อการอนุรักษ์และการใช้ประโยชน์อย่างยั่งยืน” ซึ่งได้รับการสนับสนุนจากกองทุน ววน. ดำเนินการโดย สำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมวิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรม (สกสว.) และสำนักงานปลัดกระทรวงการอุดมศึกษา วิทยาศาสตร์ วิจัยและนวัตกรรมรองศาสตราจารย์ ดร.ธนวัฒน์ กล่าวว่า “ดอกข้าวซอย” เป็นไม้ต้นขนาดกลาง สูงประมาณ 15 เมตร นอกจากมีกลีบดอกที่เรียวยาวและมีสีเหลืองเหมือนเส้นข้าวซอยแล้ว ดอกของพืชชนิดนี้ยังมีกลิ่นหอมแรง เมื่อออกดอกพร้อมกันทั้งต้นจะดูสวยงามมาก และส่งกลิ่นหอมฟุ้งไปได้ไกล จากการสำรวจพบ “ดอกข้าวซอย” ไม่ถึง 10 ต้น ซึ่งขึ้นอยู่ริมสวนยางพาราและสวนผลไม้นอกเขตอนุรักษ์ สุ่มเสี่ยงที่จะถูกแผ้วถางในอนาคต จึงจัดเป็นพืชใกล้สูญพันธุ์อย่างยิ่ง ที่ทุกภาคส่วนควรช่วยกันวางแผนอนุรักษ์พืชชนิดนี้ไม่ให้สูญพันธุ์ไปจากประเทศไทยและจากโลก นอกจากนี้ ยังควรพัฒนาต้นดอกข้าวซอยเป็นไม้ดอกไม้ประดับ เนื่องจากมีทรงพุ่มสวย ปลูกเลี้ยงง่าย โตเร็ว ดอกสวยแปลกตาและมีกลิ่นหอมแรง และควรมีการศึกษาสารทุติยภุมิและฤทธิ์ทางชีวภาพจากต้นดอกข้าวซอย เพื่อใช้ประโยชน์เป็นพืชสมุนไพรต่อไป
การตั้งชื่อ “ดอกข้าวซอย”
ชื่อ “ข้าวซอย” ที่ตั้งให้กับดอกไม้นี้ไม่เพียงแค่เป็นการอ้างอิงถึงลักษณะทางกายภาพของดอก แต่ยังสะท้อนถึงวัฒนธรรมและอาหารไทยที่เป็นที่รู้จักไปทั่วโลก ข้าวซอยเป็นอาหารพื้นเมืองที่มีรสชาติเป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัว ด้วยความกลมกล่อมของเส้นที่เคลือบด้วยซุปน้ำกะทิ ทำให้ข้าวซอยได้รับการยกย่องเป็นหนึ่งในซุปที่ดีที่สุดในโลก ชื่อดอกข้าวซอยจึงถือเป็นการผสมผสานระหว่างความงามทางธรรมชาติและวัฒนธรรมท้องถิ่นของไทยได้อย่างลงตัว นักวิจัยจากมหาวิทยาลัยเชียงใหม่ได้รับแรงบันดาลใจจากดอกไม้สีเหลืองที่มีลักษณะกลีบยาวคล้ายเส้นข้าวซอยของอาหารเหนือ ทั้งนี้การตั้งชื่อให้กับพืชพันธุ์ใหม่นั้นมีความสำคัญมากในการเผยแพร่และส่งเสริมให้คนทั่วไปรู้จักพืชชนิดใหม่ โดยเฉพาะเมื่อชื่อที่ตั้งมีความเชื่อมโยงกับวัฒนธรรมที่เป็นเอกลักษณ์ของประเทศ
ภาพจาก : https://link.psu.th/tsGRhm
