พระนางเลือดขาวเป็นหนึ่งในตำนานพื้นบ้านที่เล่าสืบต่อกันมา โดยผูกพันกับสถานที่ ประเพณี และพิธีกรรมต่าง ๆ จนกลายเป็นตำนานท้องถิ่นในแถบจังหวัดพัทลุง นครศรีธรรมราช ชุมพรสงขลา ตรัง ภูเก็ต และไปจนถึงเกาะลังกาวี พระนางเลือดขาว มีเรื่องราวเล่าว่า...พระนางเป็นบุตรีของคหบดีมีอาชีพค้าขาย ณ ชุมชนหาดทรายแก้ว บิดาเป็นชาวพัทลุงเชื้อสายลังกา (คุลา) มารดาเป็นชาวบ้านเก่าหรือบ้านฆ็อง (บริเวณที่ตั้งวัดแม่เจ้าอยู่หัวปัจจุบัน) พระนางเกิดเมื่อประมาณปี พ.ศ. ๑๗๔๕ ปรากฏพระนามเดิมว่า “กังหรี” มีพี่ ๒ คน คือทวดชีโป (มีรูปปั้นที่วัดพังยอม ตำบลสวนหลวง อำเภอเฉลิมพระเกียรติ จังหวัดนครศรีธรรมราช) และพ่อท่านขรัว (มีรูปปั้นที่วัดบ่อล้อ ตำบลแม่เจ้าอยู่หัว อำเภอเชียรใหญ่) พระนางเลือดขาวเป็นคนงามด้วยเบญจกัลยาณี คือผมงาม เนื้องาม ฟันงาม ผิวงาม และวัยงาม มีนิสัยโอบอ้อมอารี เลื่อมใสในพระพุทธศาสนา เป็นที่รักของบุคคลโดยทั่วไป มีเลือดสีขาวแต่กำเนิดจนเป็นที่รับรู้เมื่อคราวช่วยงานในหมู่บ้านโดยทำหน้าที่เจียนหมากพลู จนกรรไกรหนีบนิ้วมีเลือดไหลออกมาปรากฏเป็นสีขาวต่อหน้าผู้คนที่มาร่วมงาน จนร่ำลือถึงพระเจ้าศรีธรรมาโศกราชที่ ๕ หรือพระเจ้าสีหราช แห่งนครศรีธรรมราช (ตามพรลิงค์)  เมื่อครั้งมาศึกเมืองทะรังหรือเมืองกันตังแข็งข้อ หลังชนะศึกชนช้าง (ที่บ้านทุ่งชนในเขตอำเภอทุ่งสงปัจจุบัน) และรับบรรณาการที่นำมาถวายแล้ว ระหว่างพักแรมกลางทางกลับ พระเจ้าศรีธรรมาโศกราช ทรงพระสุบินเห็นสตรีมีลักษณะงดงามตามเบญจกัลยาณี มีใจกุศลเป็นคู่บุญบารมี พำนักอยู่ทางทิศใต้ตามเส้นทางหาดทรายแก้ว และมีเลือดสีขาว จึงเมื่อเข้าเมืองนครศรีธรรมราช นมัสการพระบรมธาตุแล้วจึงจัดขบวนเสด็จออกค้นหาจนถึงสำนักพ่อท่านขรัว ได้พบพระนางเลือดขาวที่มารับเสด็จ โดยขณะทอผ้าถวายได้ทำตรน (อุปกรณ์ที่ทำจากไม้ไผ่มีความคมมาก) บาดนิ้วเลือดออกเป็นสีขาว จึงขอพระนางไปเป็นพระนางเมือง เมื่อเสด็จกลับแล้วจึงให้พราหมณ์ปุโรหิตจัดขบวนหลวงสู่ขอรับเข้าวัง ปรนนิบัติรับใช้ด้วยความจงรักภักดี ทำนุบำรุงพระพุทธศาสนา ทำคุณประโยชน์ให้บ้านเมืองมากมาย เป็นที่รักของไพร่ฟ้าแต่ถูกกลั่นแกล้งกล่าวหาต่าง ๆ นานาจากพระสนมอื่น ๆ 
          พระนางเลือดขาว มีเลือดที่ออกจากร่างสีขาวจึงเรียก “นางเลือดขาว” อีกหลักฐานหนึ่งกล่าว่า...นางเลือดขาวเป็นบุตรลับ ๆ พ่อแม่ไม่กล้าเลี้ยงเพราะเลือดไม่เหมือนคนทั่วไป จึงมอบนางให้เป็นบุตรบุญธรรมของตาสามโมและยายเพชร ซึ่งขณะนั้นตาสามโมและยายเพชรได้มีบุตรบุญธรรมเลี้ยงอยู่แล้วคนหนึ่งคนชื่อกุมาร เมื่อทั้งสองเจริญวัยขึ้นเป็นหนุ่มสาว ตายายก็ให้แต่งงานอยู่กินฉันท์สามีภรรยา กุมารกับนางเลือดขาวได้ย้ายจากบ้านเกิดไปที่ใหม่ ณ บางแก้ว (ระยะทางปัจจุบันประมาณ ๑๕ กม.) ต่อมาเมื่อตายายถึงแก่กรรมทั้งสองก็ทำฌาปนกิจศพแล้วนำอัฐิไปฝังไว้ในถ้ำคูหาสวรรค์ กุมารกับนางเลือดขาวได้รับมรดกเป็นนายกองช้าง ต่อมามีกำลังคนบริวารและทรัพย์สินเพิ่มขึ้น ด้วยทั้งสองมีจิตศรัทธาในพระพุทธศาสนา ได้สร้างวัดไว้มากมาย เช่น วัดบางแก้ว วัดสทัง วัดสทิงพระ ทั้งนี้เพื่อสร้างอุทิศส่วนให้สองตายายผู้มีพระคุณ ต่อมานางเลือดขาวได้เดินทางไปประเทศลังกา การเดินทางอดีตสมัยนั้นยากลำบากและกันดารมาก ต้องเดินทางโดยเรือ เรือมักประสบอุบัติเหตุ เสียชีวิตระหว่างการเดินทางเสมอ แต่พระนางเลือดขาวเดินทางได้สำเร็จ เพราะก่อนเดินทางได้ตั้งจิตอธิษฐานขอให้เดินทางโดยปลอดภัย และก่อนลงเรือที่เมืองถลาง ภูเก็ต ได้สร้างวัดขึ้น ๑ วัด คือวัดพระนางสร้าง เมื่อกลับจากลังกาได้ขึ้นฝั่งที่จังหวัดตรัง ก็ได้สร้างวัดอีก ๒ วัด ตามตำนานที่บันทึกคือวัดพระพุทธสิหิงค์ และวัดพระงาม
         จากนั้นมาชื่อของพระนางเลือดขาว ก็ลือเลื่องปรากฏถึงฝ่ายเหนือกรุงสุโขทัย พระเจ้าแผ่นดินโปรดให้พระยาพิษณุโลกกับนางทองจันทร์ คุมนางสนมมารับนางเลือดขาวที่นครศรีธรรมราชเพื่อจะทรงเลี้ยงเป็นมเหสี เมื่อนางเข้าไปถึงกรุงก็ไม่ได้ขึ้นเป็นมเหสีหรือนางสนมแต่อย่างใด ด้วยนางนั้นมีสามีและมีครรภ์ติดมาแต่สามีเดิมและถึงกำหนดคลอดบุตร ซึ่งเป็นชาย ต่อเมื่อกุมารเจริญวัยขึ้นพระเจ้าแผ่นดินสุโขทัยก็ทรงขอรับเลี้ยงไว้ในวัง ต่อมานางเลือดขาวได้ทูลลากลับบ้านเดิม จึงโปรดให้ส่งกลับพัทลุง ครั้งนั้นนางเลือดขาวเดินทางมาทางคลอดปากพนัง ได้พักอยู่ที่บริเวณนี้ก็ได้สร้างวัดไว้ที่บ้านควง ในคลองควง ซึ่งแยกจากแม่น้ำกาเกต และคลองปากพนัง เรียกกันว่าวัดแม่อยู่หัวเลือดขาวขึ้นอีกหนึ่งวัด  ต่อมาพระนางได้กลับมาอยู่กับพระยากุมารที่บางแก้วพัทลุง จนอายุ ๗๐ ปี ถึงแก่กรรม ภายหลังบุตรนางเลือดขาวได้ออกจากกรุงสุโขทัยมาเป็นคหบดีอยู่ที่บ้านพระเกิด พัทลุง ชาวเมืองเรียกว่าเจ้าฟ้าคอลาย ด้วยเข้าใจว่าเป็นพระราชบุตรของพระเจ้าแผ่นดิน พระนางเลือดขาวได้รับสถาปนาเป็นแม่เจ้าอยู่หัวหรือพระนางเลือดขาวอัครมเหสี จนเป็นที่เรียกโดยทั่วไปว่า พระนางเลือดขาวแม่เจ้าอยู่หัว หรือแม่เจ้าอยู่หัวพระนางเลือดขาว

ตำนานพื้นบ้าน: นางเลือดขาว. 2563). สืบค้น 2 ส.ค. 64, จาก https://www.tewfree.com/นางเลือดขาว/